ابزار ساختمانی

ابزار ساختمانی را از مصالح شروع کنید

مصالح تعیین می‌کنند چه ابزاری لازم است و چه خطری دارد. بیشتر مصالح ساختمانی سیلیس دارند و بریدن، سوراخ‌کردن یا ساییدن آن‌ها گرد ریزی می‌سازد که با چشم دیده نمی‌شود.

• بتن و ملات: طبق سازمان ایمنی و بهداشت بریتانیا (HSE) حدود ۲۵ تا ۷۰ درصد سیلیس بلورین دارند.
• آجر و کاشی: HSE سیلیس را بخش مهمی از آجر، کاشی، بتن و ملات می‌داند.
• سنگ: ماسه‌سنگ و کوارتزیت بیش از ۷۰ درصد سیلیس دارند؛ گرانیت حدود ۲۰ تا ۴۵ درصد؛ سنگ آهک تا ۵ درصد (معمولاً زیر ۲ درصد).
• گچ و صفحه‌ی گچی: HSE آن را «گرد عمومی» با سیلیس بسیار کم می‌نامد؛ ولی برای سنباده‌ی درز صفحه‌ی گچی هم مکش روی ابزار را توصیه می‌کند.
• چوب و ام‌دی‌اف: گرد چوب و فرآورده‌های چوبی در دسته‌ی گرد ساختمانی HSE آمده است.

ابزار به ترتیب کار

• اندازه‌گیری و تراز: متر، تراز حبابی برای فاصله‌های کوتاه و کارهای ظریف، و تراز لیزری برای انتقال سریع خط و نقطه روی دیوارها.
• سوراخ‌کاری: دریل بتن‌کن (چکشی) با مته‌ی مخصوص بنایی. HSE توصیه می‌کند تعداد سوراخ‌ها را از مرحله‌ی طراحی کم کنید یا از اتصال مستقیم و پیچ استفاده کنید.
• برش: فرز یا اره‌ی برش با صفحه‌ی مناسب مصالح. HSE می‌گوید در جاهایی که ممکن است از ابزار کم‌انرژی‌تر، مثل شکاف‌دهنده‌ی بلوک، به جای اره‌ی برش استفاده شود.
• شیار و تخریب: شیارزن برای بتن و ملات، و چکش تخریب. این‌ها گرد و لرزش زیادی دارند.
• اجرا و پرداخت: ماله و ابزار سیمان‌کاری، با محافظت از پوست در برابر سیمان تر.

دریل بتن‌کن: SDS-Plus و SDS-Max

نوع اتصال مته به دریل مهم‌ترین انتخاب است، چون این دو سیستم با هم جور نمی‌شوند.

• SDS-Plus: ساقه‌ی ۱۰ میلی‌متری. برای چکش‌های سبک‌تر و مته‌های حدود ۴ تا ۲۵ میلی‌متر. منابع آن را رایج‌ترین نوع در کار خانگی و تجاری سبک می‌دانند.
• SDS-Max: ساقه‌ی ۱۸ میلی‌متری. برای چکش‌های سنگین‌تر و مته‌های حدود ۱۰ تا ۵۰ میلی‌متر یا بیشتر، در کار صنعتی و تخریب.
• سازگاری: مته‌ی یک سیستم در سه‌نظام سیستم دیگر نمی‌نشیند.
• مته‌های SDS برای بنایی (بتن، آجر، سنگ) و ضربه ساخته شده‌اند. برای چوب و فلز مته‌ی معمولی یا مته‌ی مخصوص SDS مارپیچ استفاده می‌شود.
• پیش از کار، حالت دستگاه (فقط چرخش، چرخش و ضربه، فقط ضربه) را مطابق دفترچه روی کار تنظیم کنید. بعضی دستگاه‌های کوچک حالت فقط ضربه (برای قلم) ندارند؛ مشخصات دستگاه را ببینید.

فرز و صفحه‌ی برش

با سازمان ایمنی و بهداشت ایرلند شمالی (HSENI):

• دور مجاز روی صفحه را بخوانید. دور دستگاه نباید هرگز از حداکثر دور مجاز صفحه بیشتر باشد.
• صفحه باید برای همان دستگاه و همان جنس کار ساخته شده باشد؛ سازنده را برای انتخاب صفحه مشورت کنید.
• پیش از نصب صفحه را بررسی کنید. آزمون صدا (ring test): با دسته‌ی غیرفلزی (مثل دسته‌ی پیچ‌گوشتی) به صفحه بزنید؛ صدای زنگ شفاف یعنی سالم است و صدای کدر یعنی ترک دارد و نباید به کار رود.
• محافظ باید فقط بخشی از صفحه را که لازم است باز بگذارد و در صورت شکستن صفحه تکه‌ها را نگه دارد.
• عینک ایمنی برای کار خشک لازم است. کراوات، جواهر و لباس آویزان را کنار بگذارید و موی بلند را ببندید.
• صفحه‌ها را در جای خنک و خشک و روی قفسه یا جعبه‌ای که نغلتند نگه دارید.

HSENI یک مورد واقعی را مثال می‌زند: کارآموزی که صفحه‌ی بد نصب‌شده با دور بیش از حد مجاز روی دستگاه بود، با تکه‌های صفحه یک چشمش را از دست داد.

تراز و اندازه‌گیری

• تراز حبابی برای فاصله‌های کوتاه و کار ظریف مناسب است.
• تراز لیزری خطی برای کارهای کوچک‌تر و داخل ساختمان؛ تراز لیزری دوار همراه گیرنده برای زمین‌های بزرگ و بیرون.
• نور خورشید دیدن پرتو قرمز را سخت می‌کند؛ پرتو سبز دیدنی‌تر است و گیرنده پرتو را بدون نیاز به دیدن تشخیص می‌دهد.
• دقت تراز لیزری را در همان فاصله‌ای که کار می‌کنید در مشخصات بخوانید، نه فقط در فاصله‌ی کوتاه.

اشتباه‌های رایج

• خیس‌کردن مصالح پیش از کار و فرض اینکه گرد کنترل شده است. طبق HSE فقط آب‌دادن قبلی جواب نمی‌دهد؛ باید در تمام مدت کار به اندازه‌ی کافی آب برسد.
• فرض اینکه بیرون ساختمان گرد کم است. HSE هشدار می‌دهد با ابزار پرانرژی بیرون هم گرد زیاد می‌شود.
• جارو کردن خشک و استفاده از هوای فشرده برای پاک‌کردن گرد از لباس.
• جاروی برقی معمولی به جای دستگاه رده‌ی M یا H. فقط گذاشتن فیلتر HEPA در جاروی تجاری کافی نیست.
• تکیه‌ی فقط بر ماسک. HSE ماسک را آخرین خط دفاع می‌داند.
• نصب صفحه‌ی فرز با دور مجاز کمتر از دور دستگاه، یا صفحه‌ی ترک‌خورده.
• بستن مته‌ی یک سیستم SDS روی دستگاه سیستم دیگر.
• رها کردن سیمان تر روی پوست، یا فرورفتن سیمان داخل چکمه به‌خاطر شلوار فروکرده در چکمه.

گرد سیلیس، سیمان و لرزش

**گرد سیلیس.** HSE گرد سیلیس بلورین قابل تنفس (RCS) را بعد از آزبست بزرگ‌ترین خطر برای کارگران ساختمانی می‌داند. می‌تواند سیلیکوز (که معمولاً بعد از دست‌کم ۱۰ سال مواجهه بروز می‌کند و در ابتدا علامتی ندارد)، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) و سرطان ریه ایجاد کند. این بیماری‌ها تقریباً کامل قابل پیشگیری‌اند. حد مجاز بریتانیا ۰٫۱ میلی‌گرم در متر مکعب میانگین ۸ ساعته است و قانون ایران ممکن است فرق کند.

**کنترل بر اساس نوع کار (HSE):**

• بریدن لبه‌ی پیاده‌رو، بلوک و سنگ‌فرش بتنی با اره‌ی برش: آب‌پاشی و ماسک با ضریب حفاظت ۲۰.
• شیار زدن بتن و کندن ملات: مکش روی ابزار با دستگاه رده‌ی H یا M و ماسک با ضریب حفاظت ۲۰؛ برای کار طولانی ماسک برقی.
• سوراخ‌کاری با دریل دستی: سوراخ‌های کوچک با مکش روی ابزار یا جمع‌کننده‌ی گرد؛ هر چه سوراخ بزرگ‌تر، کنترل قوی‌تر. در غیر این صورت ماسک با ضریب حفاظت ۲۰.
• آب‌پاشی باید در تمام مدت کار و به مقدار کافی باشد.

**ماسک.** ضریب حفاظت ۲۰ یعنی ماسک FFP3 یک‌بارمصرف یا نیم‌صورتی با فیلتر P3؛ برای کار بیش از یک ساعت بدون استراحت ماسک برقی در نظر گرفته می‌شود. ماسک چسبیده باید آزمون جا افتادن بشود و استفاده‌کننده صورت تراشیده داشته باشد.

**نظافت.** جاروی برقی رده‌ی M یا H یا نظافت تر. جارو کردن خشک و هوای فشرده روی لباس ممنوع است.

**سیمان تر.** HSE سیمان تر را بسیار قلیایی می‌داند. می‌تواند سوختگی شدید پوست و چشم و التهاب پوست (درماتیت) بسازد؛ کروم شش‌ظرفیتی داخل سیمان می‌تواند حساسیت ایجاد کند و بعد از حساس‌شدن هر تماس بعدی ممکن است درماتیت بزند. دستکش ضدآب مناسب مواد قلیایی (نشانه‌ی EN374 با رده‌ی K)، چکمه‌ی بلند و شلوار ضدآب که روی چکمه بیفتد (نه داخل آن) به کار ببرید، و سیمان را هر چه زودتر با آب بشویید.

**لرزش دست و بازو.** قانون بریتانیا حد اقدام را ۲٫۵ و حد مجاز را ۵٫۰ متر بر مجذور ثانیه (A(8)) تعیین کرده است. ابزارهای ضربه‌ای مثل چکش تخریب جزو ابزارهایی‌اند که لرزش دست و بازو می‌سازند. مشخصات لرزش ابزار را در دفترچه ببینید و کار پیوسته را کم کنید.

نگهداری

• مکش روی ابزار را بررسی کنید: کاسه‌ی مکش (هود) را که سالم و نزدیک سطح کار باشد، لوله را که محکم وصل باشد (با رابط، نه با چسب نواری)، نشانگر جریان هوا را و فیلتر را. فیلتر کثیف را عوض کنید و مخزن را مرتب خالی کنید.
• صفحه‌های برش فرسوده را عوض کنید.
• دستگاه مکش را روزانه تمیز کنید و گرد را روی قطعه‌های متحرک جمع نکنید.
• در بریتانیا سامانه‌ی مکش را دست‌کم هر ۱۴ ماه یک بار فرد صلاحیت‌دار بازرسی می‌کند. این الزام کارفرماست؛ برای کار شخصی نمونه‌ی خوبی برای بازبینی دوره‌ای است.
• صفحه‌های فرز را بیرون از رطوبت و روی قفسه نگه دارید.

مبتدی و کارگاه حرفه‌ای

در بازسازی خانه معمولاً چند سوراخ و چند برش لازم است. ابزارهای پایه، یک دریل بتن‌کن سبک، مته‌ی مناسب، گوشی و عینک، و ماسک مناسب همراه با کار با مکش یا آب کافی است. در کارگاه یا پروژه‌ی حرفه‌ای حجم کار و زمان مواجهه زیاد است و مکش روی ابزار، آب‌پاشی، ماسک برقی، مدیریت لرزش و بازرسی دوره‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. این تفاوت‌ها قضاوت ما از نوع کار است و آماری پشتش نیست؛ کار شخصی هم از همین خطرها معاف نیست.